Przewodnik po SPE – 12 pojęć, które warto znać

Specjalne potrzeby edukacyjne - przewodnik po najważniejszych pojęciach

SPE, czyli specjalne potrzeby edukacyjne, to zagadnienie, które coraz częściej pojawia się w rozmowach. Używane jest często zamiennie jako określenie dysleksji, którą niesłusznie obwiniamy o większość problemów z nauką u dzieci. Oto krótki słowniczek zagadnień związanych z pojęciem specjalnych potrzeb edukacyjnych, który pomoże lepiej zrozumieć czym tak naprawdę jest SPE.

1. Co to są Specjalne Potrzeby Edukacyjne?

To takie, które dotyczą grupy uczniów niepotrafiących sprostać wymaganiom obowiązującego programu edukacyjnego. Ale dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi to nie tylko te z zaburzeniami (np. ze spektrum autyzmu), ale także uczniowie zdolni.
Do uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi należą też ci, którzy mają dysleksję (i/lub dysgrafię, dysortografię i dyskalkulię). Dyslektycy zmagają się m.in. z poprawnym zapisem zdań, czytaniem (w tym czytaniem ze zrozumieniem) lub liczeniem. Trudności te nie dotyczą jednak jedynie języka polskiego czy matematyki, ale również objawiają się na innych przedmiotach. Opisane dysfunkcje mogą występować w izolacji lub w formie złożonej, gdy uczeń ma problemy we wszystkich trzech obszarach.

2. Dysleksja

To w największym skrócie, jak określiła ją profesor Marta Bogdanowicz, zespół trudności związanych z nauką czytania i pisania. Wynika z zaburzeń funkcjonowania analizatora słuchowego lub wzrokowego (a czasem obu jednocześnie). Uczniowie mają więc trudności z zapamiętaniem, a później odtworzeniem obrazów, układów przestrzennych czy różnicowaniem podobnie wyglądających liter lub mieszają ich kolejność co skutkuje błędami w zapisie, pomijają znaki diakrytyczne czy mają problemy z interpunkcją.

 

W obrębie zaburzeń słuchowych występują problemy z rozróżnianiem głosek (np. s, z, c, sz, cz, ż) czy całych ciągów (sformułowań, zdań). W efekcie dzieci z trudem zapamiętują nowe słowa, frazy, piosenki czy wiersze, mają więc problemy nie tylko z dyktandami, ale i z czytaniem (dłużej przechodzą etap literowania). Problemem staje się rozróżnianie podobnych dźwięków (np. półka – bułka), dzielenie słów na głoski i sylaby, uwzględnianie znaków przestankowych. W efekcie mylone są całe słowa. Występują problemy z rozumieniem czytanych tekstów, zdarzają się także zaburzenia mowy. Dysleksja częstokroć ma również wpływ na koordynację manualną i ruchową.

3. Dysortografia

To zaburzenie niemal nierozłączne z dysleksją, wynikające z niej i przejawiające się trudnościami w poprawnym zapisywaniu słów i w efekcie popełnianiem błędów ortograficznych. Wynika to z zaburzeń percepcji słuchowo-wzrokowej, nie zaś z nieznajomości zasad pisowni. W języku polskim ubezdźwięcznianie jest bardzo popularne (mówimy np. „chlep”, „japko”), dlatego popełnianie tego rodzajów błędów w pisowni zdarza się często.

4. Dyskalkulia

To zaburzenie związane z trudnościami w rozwiązywaniu zadań matematycznych. A dokładniej mówiąc to brak odpowiedniego dla danego wieku zaawansowania w procesach matematycznych. Przy czym, tak jak w przypadku dysortografii, nie wynika z nieznajomości zasad czy braku inteligencji.

5. Dysleksja rozwojowa

To nie tylko zaburzenia w procesie przyswajania wiedzy, ale również zakłócenia w prawidłowym rozwoju ruchowym. Przez zbyt małe lub zbyt duże napięcie mięśniowe uczniowie z trudem posługują się np. długopisem, kredkami czy pędzlem, nie są więc najlepsi w rysowaniu i pisaniu, ich ruchy są mało precyzyjne, szybko się męczą a uczniowie przez to tracą motywację. Dzieci mają niewielkie umiejętności manualne, dłużej się uczą, a ich pismo czy rysunki są niestaranne, chaotyczne.

6. Zajęcia rewalidacyjno-kompensacyjne

To rodzaj terapii pedagogicznej, która poprzez ćwiczenia i zabawę ma pomóc uczniom z zaburzeniami w procesie uczenia się niwelując przyczyny, z powodu których dzieci mają problemy w szkole. Ma na celu ogólny rozwój procesów poznawczych i percepcyjno-motorycznych. Podstawą zajęć jest właściwa diagnoza pozwalająca na dopasowanie zadań do specyficznych potrzeb dziecka. Na zajęciach można wykorzystywać zarówno karty pracy jak i programy multimedialne takie jak Eduterapeutica Specjalne Potrzeby Edukacyjne oraz np. arteterapię, bajkoterapię czy integrację sensoryczną.

7. Orzeczenie z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej 

Orzeczenie jest wydawane po badaniu dziecka pod kątem specjalnych potrzeb edukacyjnych w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej i postawieniu diagnozy. Szkoła ma obowiązek dostosowania warunków nauki do potrzeb uczniów posiadających orzeczenie

8. Uczeń szczególnie uzdolniony

To takie dziecko, które w danej dziedzinie przejawia umiejętności znacznie bardziej zaawansowane w stosunku do etapu jego rozwoju. Oznacza to, że przy takim samym toku nauczania i poziomie motywacji jak inni uczniowie, uczeń szczególnie uzdolniony osiąga lepsze rezultaty.

9. Terapia pedagogiczna

To wszelkie działania mające na celu przywrócenie pożądanych cech osobowo-poznawczych za pomocą różnych metod o charakterze pedagogicznym skierowane do uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Pedagoterapia określana jest często jako re-wychowanie w zakresie sfery zarówno poznawczej, percepcyjno-motorycznej, jak i emocjonalno-motywacyjnej. To wspieranie edukacji ucznia i uzupełnianie braków w nauce dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

10. Kształcenie specjalne

To rodzaj edukacji przeznaczony dla dzieci z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Kształceniem specjalnym objęte są dzieci, które z różnych względów nie są w stanie dorównać poziomem zaawansowania w nauce innym dzieciom ze swojego rocznika, np. niedowidzące, niedosłyszące, z zaburzeniami ze spektrum autyzmu itp. W ramach kształcenia specjalnego dzieci uczestniczą w rożnych zajęciach terapii pedagogicznej, w tym w zajęciach rewalidacyjno-kompensacyjnych

11. Nauczyciel wspomagający

To wykwalifikowany specjalista w dziedzinie pedagogiki (po wyższej szkole lub kursie lub studiach podyplomowych w zakresie pedagogiki i/lub edukacji uczniów niepełnosprawnych), wspierający dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, przygotowany do prowadzenia e-edukacji i zajęć z zakresu kształcenia specjalnego. Współpracuje z nauczycielem-wychowawcą wspólnie oceniając postępy ucznia.

12. Zajęcia wyrównawcze

To zajęcia dydaktyczne przeznaczone dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, które mają problemy w opanowaniu materiału z podstawy programowej, potrzebują wsparcia, by dogonić swoich rówieśników. Zadaniem zajęć wyrównawczych jest dopasowanie materiału do możliwości ucznia, tak, by stworzyć mu warunki do komfortowego przyswajania wiedzy uwzględniając posiadane przez niego zaburzenia.